Lễ hội Lồng Thồng Bủng Kham, Xã Đại Đồng, Huyện Tràng Định - Lạng Sơn Travel

Lễ hội Lồng Thồng Bủng Kham, Xã Đại Đồng, Huyện Tràng Định

Lễ hội Bủng Kham – Theo phong tương truyền thống của địa phương, hàng năm cứ tới ngày 12 tháng Giêng (âm lịch) nhân dân xã Đại Đồng, huyện Tràng Định lại tưng bừng tổ chức Lễ hội Bủng Kham.

Ý nghĩa Lễ hội Lồng thồng Bủng Kham

Chuyện xưa kể lại rằng, có bảy Nàng tiên đã trốn Vua Cha Ngọc Hoàng xuống trần gian vân du ngắm cảnh. Khi bay qua vùng đất này, thấy phong cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, đã ngừng chân vãn cảnh và tắm mình trong dòng nước trong xanh mát rượi. Cảnh đẹp quyến rũ, làm say lòng người, vì mải vui những nàng tiên quên cả về trời. Chợt nghe tiếng gọi của thiên tào, những nàng giật thột, vội mặc xiêm áo bay về trời, để quên bảy dải lụa lung linh huyền ảo.

Bảy dải lụa biến thành bảy dòng suối trong xanh lượn quanh khắp cánh đồng Thất Khê phì nhiêu, mỡ màu. Đó là suối: Nặm Ăn, Khuổi Nộc, Pác Chác, Khuổi Nghìn, Khuổi Sao, Khuổi Mịt, Thâm Luông. Trong đó, suối Nặm Ăn là lớn nhất, có nước trong xanh, phong cảnh trữ tình, là nơi những tiên nữ thường xuyên giáng trần. Vào những đêm trăng thanh, gió mát, những nàng tiên thường tới vui chơi vãn cảnh và khắc lên gò đá sắp đó bàn “Chẹt Khum” tức là “ô ăn quan”, là một trò chơi dân gian phổ biến của nhân dân địa phương, ngày nay dấu vết bàn “Chẹt Khum” vẫn tồn tại.

Nhân dân quanh vùng quan niệm, gò đá “Chẹt Khum” Bủng Kham và dòng suối Nặm Ăn là nơi vân du vãn cảnh của những Thần tiên nên rất linh thiêng, nếu như người nào thành tâm lễ bái ở đó thì sẽ luôn được những Thần tiên phù hộ, mùa màng bội thu, gia súc đầy đàn, cuộc sống  bình yên, gia đình no ấm, hạnh phúc. Từ quan niệm đó, bà con nhân dân thôn Nà Phái và những thôn trong xã Đại Đồng đã duy trì tổ chức lễ hội Bủng Kham hàng năm.

Video tổng quan lễ hội Lồng Thồng Bủng Kham

Tiến hành lễ hội Bủng Kham

Phần lễ: Sáng sớm, ngày 12 tháng Giêng, thầy Mo và một số người trong thôn mang mâm lễ: Hoa quả, bánh trái, rượu, trà tới miếu Thổ Công của thôn Nà Phái thắp hương, lễ bái Thần linh để xin mở hội Bủng Kham. Sau nghi lễ này, Thầy Mo tiếp tục tới thắp hương tại những mâm lễ bên gò đá “Chẹt Khum” và thực hiện nghi lễ xin phép những vị thần linh (Thần Nông, Thần Tiên và Thần Hoàng Trùng) cho dân làng mở hội.

Kết thúc phần cúng của Thầy mo là phần dâng lễ vật của 24 thôn bản thuộc xã Đại Đồng. Những nam thanh, nữ tú người Tày, Nùng mặc những bộ y phục truyền thống (nữ chít khăn đen mỏ quạ, cổ đeo vòng bạc, áo chàm, eo mang xà tích, giày vải nhung đen; nam vận bộ y phục nhuộm chàm), họ tuần tự mang mâm lễ vật có đề tên thôn của mình lên dâng cúng những vị thần linh. những mâm lễ của 24 thôn được trang trí thận trọng, với những sản vật đặc trưng trông rất đẹp mắt và ngon nhất của địa phương. những mâm lễ được đặt thẳng hàng và ngay ngắn tại nơi tế lễ theo từng cung bậc, lễ vật của mỗi thôn gồm: 01 con gà trống thiến hoặc một thủ lợn (đã được luộc chín) đặt trên mâm xôi cùng bánh dày, bánh chưng, hoa quả, khẩu sli, khẩu xà, xôi, oản, rượu, vàng hương…

Tiếp tới, ba già làng (người có uy tín, đại diện cho 24 thôn) trong y phục áo the, khăn xếp cùng làm lễ bái thần linh và tuần tự đọc tên những lễ vật của 24 thôn dâng cúng cho thần linh. Sau đó, những thầy tuần tự dâng lễ: Trà, tửu, thực lên những ban thờ Thần Nông, Nàng Tiên Cả, Thần Hoàng Trùng,  cùng cầu khấn cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, làng bản yên vui, nhà nhà hạnh phúc…  Sau phần dâng lễ, đoàn sư tử của xã vào múa chào mừng mở đầu lễ hội. Sau màn đánh trống khai hội, Ban tổ chức lễ hội tiến hành chấm thi và tổ chức trao giải thưởng cho những thôn có mâm lễ đẹp nhất.

Nghi tiết “Lồng thồng” (xuống đồng): Ban tổ chức lễ hội chuẩn bị một thửa ruộng ở sắp nơi diễn ra lễ hội, ruộng đã được cày bừa sẵn và được cắm cờ hội xung quanh. Sau một hồi trống, chiêng nổi lên, đại diện Ban tổ chức lễ hội và đại diện nhân dân trong xã sẽ xuống ruộng và cùng cấy những cây lúa trước hết của năm mới…

Các trò chơi tại lễ hội Bủng Kham

Phần hội: Gồm những trò chơi dân gian, trò chơi truyền thống được thể hiện trong ngày Lễ hội.

Trò chơi “Chẹt khum” (ô ăn quan):

Sân chơi là một hình chữ nhật được chia đôi theo chiều dài và ngăn thành 5 hàng dọc cách khoảng đều nhau (tạo thành 10 ô vuông nhỏ). Hai đầu hình chữ nhật được vẽ thành 2 hình vòng cung, đó là 2 ô quan lớn đặc trưng cho mỗi bên, người chơi đặt vào đó một viên sỏi lớn có hình thể và màu sắc khác nhau để dễ phân biệt hai bên, mỗi bên có 05 ô vuông, trong đó được đặt 05 viên sỏi nhỏ. phương pháp chơi và quy tắc chơi cũng rất đơn thuần: Hai người chơi ngồi hai bên hình vẽ, người thứ nhất đi quan với nắm sỏi trong một ô vuông (tùy vào người chơi chọn lựa ô), sỏi được rải đều từng viên một vào từng ô vuông và ô quan lớn; Khi tới hòn sỏi cuối cùng, người chơi vẫn bắt lấy ô kế bên và cứ thế tiếp tục đi quan tiếp (bỏ những viên sỏi nhỏ vào từng ô liên tục). Cho tới lúc nào viên sỏi cuối cùng được ngừng cách khoảng là một ô trống, người chơi sẽ bắt lấy phần sỏi trong ô kế bên để nhặt ra ngoài. Vậy là những viên sỏi đó đã thuộc về người chơi, và người đối diện mới được khởi đầu chơi.

Tới lượt người cùng chơi đi quan cũng như người trước hết, cả hai thay phiên nhau đi quan cho tới khi nào nhặt được phần ô quan lớn và lấy được hết phần của đối phương. Như thế người đối diện đã thua hết quan. Hết ván, bày lại như cũ, người nào thiếu phải vay của bên kia (tính thắng thua theo nợ những viên sỏi – Quan ăn 10 viên sỏi). phương pháp chơi “Chẹt khum” đơn thuần, người chơi giỏi thì việc tính toán rất tài tình và làm người đối diện phải thua cuộc vì không còn quan (sỏi) bên phần mình để tiếp tục cuộc chơi… Trò chơi “Chẹt khum” là một trò chơi phổ biến của những cháu thiếu niên, nhi đồng trong lễ hội Bủng Kham.

Trò Đánh Đu:

Trước ngày diễn ra lễ hội, Ban tổ chức đã lựa chọn lựa khoảng đất bằng phẳng, chọn lựa tre, đẵn tre, đào hỗ để chôn cột đu. Bắc qua hai cột đu vững chắc là một thanh tre khỏe, thẳng. Tại đây có cả một hệ thống ròng rã rọc, những con sỏ, những cây tre cuốn xoắn, buộc chặt với khớp đu. Từ đây, buông xuống sát mặt đất là hai thanh tre thẳng, dài, dẻo và rắn chắc (còn gọi là tay đu). Phần cuối của hai tay đu được nối liền với nhau bằng một thanh gỗ (bàn đu), để người đánh đu đứng lên. Khi chơi đu, người tham gia sẽ đứng lên bàn đu, hai tay nắm chặt lấy tay đu rồi nhún cho đu bay. Khi khởi đầu đu, họ thường đu tà tà trước rồi mới lấy đà bay lên cao dần dần, đu bay lên rồi hạ xuống, càng nhún mạnh đu càng lên cao. Lên đu có thể là 01 hoặc 02 người, thường là 01 đôi nam nữ. Trò chơi này ngoài tính chất thể thao, giải trí, còn là dịp để trai gái tỏ tình, tìm hiểu lẫn nhau. Qua trò chơi đu, đôi nam nữ còn thể hiện được lòng tin vào người bạn chơi, đồng thời thể hiện sự nhịp nhàng phối hợp, đề cao tính đồng đội giữa 2 người chơi.

Trò “Gieo lộc”:

Biểu tượng của “lộc” là bỏng ngôbỏng thóc nếp và hạt thóc giống được gói trong giấy đỏ. Ban tổ chức chọn lựa ra một người lớn tuổi, có uy tín của địa phương đóng vai “Thần Nông” để tiến hành gieo lộc. “Thần Nông” trong y phục áo chàm, đầu đội khăn xếp mang thúng lộc to kế bên. Từ trên đài cao, “Thần Nông” tung lộc xuống xung quanh chân đài trong tiếng trống, chiêng nổi lên miên man… người tham gia hội phấn khởi hứng lộc của thần linh ban xuống… theo quan niệm của người dự hội, người nào hứng được rất nhiều lộc thánh thì năm đó sẽ làm ăn phát đạt, gia đình giàu có, hạnh phúc…

Trò “gieo lộc” trong lễ hội

Ngoài ra trong lễ hội Bủng Kham còn có rất nhiều trò chơi khác như: Đẩy gậy, đánh yến, kéo co, tung còn; những làn diệu hát then, sli, lượn…

Lễ hội Bủng Kham diễn ra đã khắc phục được nhu cầu về đời sống văn hóa ý thức của nhân dân những dân tộc xã Đại Đồng nói riêng và nhân dân huyện Tràng Định nói chung; đã trở thành lễ hội tiêu biểu của huyện Tràng Định mỗi độ xuân về và là nét đặc sắc của văn minh nông nghiệp lúa nước vùng núi nơi địa đầu Tổ Quốc. Lễ hội Bủng Kham đã được Nhà nước xác nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2015.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *