Bánh khảo Lạng Sơn – Đặc sản bánh khảo Tràng Định của người Tày

Nếu nhắc đến ẩm thực vùng Đông Bắc sẽ thật thiếu sót khi bỏ qua bánh khảo Lạng Sơn của người Tày sống tại mảnh đất này. Món ăn này luôn giữ một phần rất quan trọng trong ngày tết của đồng bào người tày- nùng và có một số đồng bào thiểu số tại vùng Đông Bắc, nếu thiếu bánh khảo sẽ không còn đem lại cái tết trọn vẹn nữa.  Món ăn truyền thống này này quan trọng và rất lâu đời giống với bánh chưng, bánh tét của người kinh vào những ngày tết đến xuân về.

Đối với người Tày, đó là thứ bánh ngon và quý được dùng để đãi khách trong các ngày lễ tết.  Bánh khi làm giữ được hương vị rất lâu, không bị ẩm mốc nếu để trong môi trường khô ráo, bánh khảo được ví như lương khô vậy. Có lẽ bánh khảo là món ăn cầu kỳ nhất, tốn nhiều công sức nhất trong các món ăn truyền thống của dân tộc mà không phải ai cũng làm được.

Bánh khảo Tràng Định Lạng Sơn
Bánh khảo Tràng Định Lạng Sơn

Để làm được một chiếc bánh khảo phải trải qua rất nhiều công đoạn vất vả. Người làm bánh cũng phải thật khéo léo, cẩn thận mới làm ra được món ăn ngon nhưng lắm công phu này. Trong từng công đoạn, người làm phải cực kỳ tinh tế mới làm được, chỉ cần “sơ xẩy” trong một công đoạn trong cả quy trình làm bánh thì mẻ bánh sẽ phải bỏ luôn.

Nào chúng ta cùng tìm hiểu cách thực hiện làm bánh khảo của người Tày nhé.

Nguyên liệu làm bánh Khảo Lạng Sơn

Bánh khảo đòi hỏi sự cầu kỳ, cẩn thận nên mọi công việc chuẩn bị phải được thực hiện từ trước tết khoảng một tháng hoặc giữa tháng chạp. Trước tiên phải chọn loại gạo tốt, hạt gạo tròn, mẩy và đãi sạch. Ngâm gạo với nước nước ấm rồi vớt ra để ráo, sau đó rang gạo lên. Đặc biệt trên Tràng Định sử dụng gạo nếp cái hoa vàng để làm bánh khảo nên bánh khảo nơi đây có hương thơm với vị đặc trưng hơn.

Nguyên liệu làm Bánh khảo Lạng Sơn
Nguyên liệu làm Bánh khảo Lạng Sơn

Quy trình làm bánh khảo Lạng Sơn

Bước 1: Rang gạo

Trong kí ức tuổi thơ của tôi là những bà, những mẹ cần mẫn ngồi bên bếp lửa hồng giữa trời mùa đông để rang gạo nếp chuẩn bị làm bánh khảo, mùi gạo bay ra thơm phức cùng với khói bép giữa núi rừng mùa đông sương mù , hạt gạo vừa chín tới thì mới đạt yêu cầu. Nếu gạo chưa chín thì sẽ không thể làm được bánh, còn rang cháy thì màu của bánh sẽ xấu và có mùi khét và sẽ hỏng luôn mẻ bánh.

Bước 2: Nghiền, Xay gạo

Sau khi cho gạo rang vào xay trong cối đá thật mịn, tiếp theo sẽ tiến hành ủ bột. Có hai cách ủ là hạ thổ hoặc ủ với cây mía đường. Nhưng thường mọi người chọn cách hạ thổ để bột bánh hút ẩm đều hơn. Cách này chỉ cần quét sạch nền nhà rồi trải lên đó vài lớp giấy báo và đổ bột lên trên. Ủ trong vài ngày, đến khi bột ỉu đi là có thể đem ra để làm bánh được.

Làm bánh khảo thành công và được như ý hay không còn phụ thuộc và thời tiết và bàn tay khéo léo của người làm. Có những năm thời tiết ấm quá thì bánh không kết dính với đường nên bánh làm ra ăn sẽ rất dở. Cũng có những thời điểm làm bánh thì trời lạnh, bột bánh cũng trở nên ẩm ướt thì cũng rất khó làm.

Bước 3: Nhào bột

Trong khi nhào bột với đường phèn, để biết được bột và đường đã đủ độ kết dính hay chưa, chỉ cần cầm một nắm bột đập vào thành chậu, nếu bột không tan ra thì coi như đạt yêu cầu, có thể cho vào khuôn để làm bánh. Còn nếu bột bị tan đều ra thì phải dùng chày để chà đi chà lại để trộn đều với đường và tơi thì mới làm được.

Bước 4: Đóng khuôn bánh

Tiếp đó sẽ là công đoạn cuối cùng là hoàn thiện và đóng bánh, bột bánh được đổ vào một chiếc khuôn vuông vắn được ghép bởi bốn mảnh gỗ phẳng. Đầu tiên ta rải đều một lớp bánh lên khuôn và cho tiếp một lớp nhân thập cẩm gồm thịt, lạc, vừng… sau đó cho một lớp bột bánh nữa.

Tiếp đến, dùng mặt phẳng để là phẳng và ép bánh lại. Công đoạn này cũng cần phải cẩn thận, không được nén chặt quá mà cũng không lỏng quá, việc này chỉ có những người làm lâu năm mới có thể ước chừng được. Sau cùng là dùng dao để cắt bánh theo từng miếng một và dùng giấy màu để gói lại thành từng phong vuông vắn, thường một phong bánh khoảng 4-5 miếng.

Bước 5: Gói bánh

Sau đó sẽ tiếp tục gói bánh khảo, những gói bánh được gói lại rất vuông vắn, đẹp mắt  bằng giấy nhiều màu sắc như xanh, đỏ, tím, vàng… thể hiện muôn màu sắc chào mùa xuân, cầu mong một năm mới ấm no, hạnh phúc.

Video cách làm bánh khảo Tràng Định, Lạng Sơn

Như vậy những chiếc bánh khảo có thể được dâng lên bàn thờ tổ tiên trong ngày tết để thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, ông bà. Đó cũng là món quà quý giá đối với những con xa nhà, những vị khách ghé thăm trong dịp tết đến.

Món bánh khảo hiện tại không còn chỉ ngày tết mới có, bạn có thể dễ dàng đặt mua tại các vùng như Lạng sơn, Cao Bằng…nhưng trong kí ức tuổi thơ của tôi và tất cả những người dân sống tại vùng núi Đông Bắc đó là món ăn rất khó thay thế, một món ăn mang kí ức tươi đẹp, êm ả mỗi khi dịp tết đến xuân về.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *